Planeta Anuka - pierwsze warszawskie przenośne planetarium

 

Planeta Anuka - pierwsze warszawskie przenośne planetarium


Agnieszka Krawczyk
  Planetarium Mobilne Planeta Anuka
Warszawa


Przenośne planetarium prywatnej firmy Centrum Edukacyjne „Planeta Anuka”, prowadzonej przez dwoje zawodowych astronomów, jest pierwszym działającym w Warszawie tego typu narzędziem edukacji astronomicznej. Podstawowym elementem planetarium jest 5-metrowa nadmuchiwana kopuła firmy Planetarois, wykonana z tworzywa nieprzepuszczającego światła z zewnątrz. Zapewnienie całkowitej ciemności jest niezbędne dla uzyskania odpowiedniej wyrazistości pokazywanych gwiazd, innych obiektów i zjawisk astronomicznych.

Multimedialny, cyfrowy system projekcyjny, ustawiony przy ścianie kopuły, składa się z przenośnego komputera, rzutnika o wysokiej rozdzielczości i kontraście oraz sferycznego lustra, które odbija wyświetlany z komputera i rzutnika obraz na półkoliste sklepienie kopuły. Uzyskujemy w ten sposób przestrzenny i, co najważniejsze, ruchomy obraz dający wrażenie patrzenia w rzeczywiste, rozgwieżdżone niebo.

Pokazy mogą odbywać się w dużych pomieszczeniach z dostępem do prądu, na przykład w sali gimnastycznej lub dużej sali lekcyjnej o minimalnej wysokości 3m. Optymalna liczba widzów podczas seansu nie powinna przekraczać 25 osób. Pokazy są zróżnicowane pod względem tematyki, zakresu i użytych środków, tak aby dostosować je do wieku uczniów, poczynając od dzieci w wieku przedszkolnym, przez wszystkie klasy szkoły podstawowej i gimnazjum, kończąc na liceum.




Kolejka do planetarium
  Fot. 1 Gwiazdy...  (planetarium Anuka)


 



Ze względu na sposób produkcji, pokazy możemy podzielić na dwie grupy:

1) filmy o tematyce astronomicznej przygotowane w technice WARP (odpowiednio deformującej i ewentualnie odwracającej obraz) umożliwiającej projekcję obrazu na sferze z uwzględnieniem konieczności odbicia go od lustra. Na świecie w produkcji takich filmów specjalizuje się kilka firm, m. in. Loch Ness Productions Inc., Skan Sky i e-Planetarium z USA. Zaletą gotowych filmów jest atrakcyjna forma i wysoka jakość obrazu. Działające obecnie w Polsce przenośne planetaria mają w swojej ofercie kilka filmów, m. in.:

· Dwa kawałki szkła (ang. Two small pieces of glass) - film przygotowany na Międzynarodowy Rok Astronomii, w bardzo interesujący i przystępny sposób przedstawia historię rozwoju technik obserwacji astronomicznych, poczynając od lunety użytej przez Galileusza, przez różne rodzaje teleskopów optycznych, kończąc na Kosmicznym Teleskopie Hubble'a i technice adaptatywnej. Podczas seansu można obejrzeć bardzo widowiskowe animacje przedstawiające np. zderzenia galaktyk.

Film szczególnie polecany dla dzieci ze starszych klas szkoły podstawowej oraz gimnazjum.

· Wyprawa na Ziemię (ang. Earth's Wide Ride) - film przeznaczony przede wszystkim dla dzieci w wieku przedszkolnym i z młodszych klas szkoły podstawowej. Akcja filmu toczy się w przyszłości, gdy ludzie już na stałe zasiedlili Księżyc. Podczas całkowitego zaćmienia Słońca, 3 września 2081r., dziadek pokazuje swoim wnukom Ziemię – planetę, z której pochodzi. Mamy okazję prześledzić przesuwający się po powierzchni Ziemi cień Księżyca i dowiedzieć się jakie znaczenie ma atmosfera ziemska. Następnie cofamy się w przeszłość i widzimy jak wyglądała Ziemia m. in. w czasach dinozaurów, a dokładniej podczas ich zagłady oraz w czasie wielkiego zlodowacenia. Niezwykle ciekawy, działający na wyobraźnię film, którego dużą zaletą jest bardzo obrazowe i jasne przedstawienie mechanizmu powstawania zjawiska zaćmienia, a widok spacerujących dinozaurów i mamutów z pewnością zachwyci wszystkie dzieci.

· IBEX – w poszukiwaniu granic Układu Słonecznego (ang. IBEX – Search for the Edge of the Solar System) – jest ciekawą i merytorycznie wartościową propozycją dla uczniów liceów, techników i gimnazjów. Film stanowi swoistą wycieczkę po Układzie Słonecznym oraz poza jego granice, podczas której oglądamy Słońce, planety i planetoidy, widzimy ich ruch w przestrzeni kosmicznej oraz zapoznajemy się z najnowszą wiedzą na ich temat. Szczególnie ciekawie pokazane i wyjaśnione jest pochodzenie i natura wiatru słonecznego. Część narracyjna przedstawiona została w pomysłowej, atrakcyjnej graficznie formie rozmowy na czacie dwojga nastolatków.

Wszystkie wymienione filmy trwają po ok. 25 min, posiadają pełny polski dubbing lub podkład głosu lektora. Możliwa jest także projekcja z oryginalną, angielską ścieżką dźwiękową.



2) pokazy i prezentacje astronomiczne, przygotowane z wykorzystaniem programów umożliwiających wyświetlanie aktualnego nieba, gwiazdozbiorów i ciał niebieskich. Jednym z najpopularniejszych jest ogólnodostępne, bezpłatne oprogramowanie Stellarium, które każdy może zainstalować na własnym komputerze i dzięki niemu na monitorze oglądać realistyczną sferę niebieską w dowolnym czasie i miejscu na Ziemi. Oprogramowanie to posiada możliwość dostosowania obrazu do projekcji na kopule dlatego jest dosyć powszechnie wykorzystywane przez planetaria. Ogromną zaletą tego typu pokazów jest żywy kontakt prowadzącego z widzami oraz możliwość dostosowania, nawet na bieżąco podczas pokazu, tematu i zakresu odpowiednio do potrzeb i wymagań odbiorców. W trakcie pokazu prowadzący astronom może zatrzymać prezentację, cofnąć ją, odpowiedzieć na pytania dzieci, pokazać szczegóły zjawiska i je objaśnić.

Anuka - 2
 Fot. 2 Gwiazdozbiory... (planetarium Anuka)


„Planeta Anuka” ma w swojej ofercie kilka autorskich pokazów nieba przygotowanych na bazie Stellarium. Szczególnie polecamy:

· Popatrzmy w niebo – przegląd aktualnego nieba połączony z nauką rozpoznawania charakterystycznych dla danej pory roku gwiazdozbiorów i gwiazd – w wersji krótkiej 10 - 15 minutowej jako uzupełnienie do jednego z wyświetlanych filmów. Użycie strzałek i linii poprowadzonych między odpowiednimi gwiazdami (Fot. 1) pozwoliło na zrozumiałe i łatwe dla dzieci do zapamiętania pokazanie sposobu rozpoznawania gwiazd. Po tym pokazie każde dziecko potrafi odnaleźć Wielki Wóz, Gwiazdę Polarną czy Syriusza. Dodatkową atrakcją dla młodszych dzieci jest kolorowa wizualizacja gwiazdozbiorów (Fot. 2).

Wersja długa pokazu (ok. 40 min.) rozszerzona jest o „wycieczkę” po Układzie Słonecznym, pokaz faz Księżyca, omówienie cyklu życia gwiazd od narodzin w mgławicach aż po wybuchy supernowych i czarne dziury oraz przegląd galaktyk. Prezentacja wzbogacona najnowszymi, wysokiej rozdzielczości zdjęciami m. in. z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a jest ciekawym, atrakcyjnym wizualnie i merytorycznie wprowadzeniem do astronomii.

Anuka - 3
 Fot. 3 Fazy Księżyca (planetarium Anuka)


· O obrotach – pokaz skierowany przede wszystkim do uczniów gimnazjów i liceów, obrazowo przedstawia zasady ruchu ciał niebieskich w przestrzeni kosmicznej. Stellarium w połączeniu z półkolistą kopułą planetarium daje duże możliwości zrozumiałego przedstawienia wielu zjawisk astronomicznych obserwowanych na co dzień na sferze niebieskiej, natomiast trudnych do wytłumaczenia bez takich narzędzi dydaktycznych. W trakcie pokazu uczniowie mają szansę zobaczyć i zrozumieć m. in. dlaczego powstają dzień i noc oraz pory roku, czym są i dlaczego obserwujemy fazy Księżyca (Fot. 3), zaćmienia Księżyca i Słońca, ruch planet (Fot. 4), a także wędrówkę Układu Słonecznego przez Galaktykę.

Anuka - 4
 Fot. 4 Ruch planet (Planetarium Anuka)


Wszystkie pokazy dostosowane są do wieku widzów. Istnieje możliwość wcześniejszego ustalenia tematu pokazu i poruszanych w nim zagadnień, tak aby maksymalnie dostosować go do potrzeb uczniów i nauczycieli. Dzięki temu wizyta planetarium w szkole lub przedszkolu będzie niezapomnianym przeżyciem i rozrywką, a przy tym uzupełnieniem materiału z zakresu astronomii przerabianym w ramach lekcji przyrody, geografii, czy fizyki.